Poniższy artykuł stanowi również część szkolenia: Platforma Edukacyjna - czyli jak się uczyć (online)?
Z tego tekstu dowiesz się m.in.:
★ Co zrobić, aby AI rozkręcała Twoje myślenie, a nie myślała za Ciebie?
★ Jak uczynić z Chata GPT swojego osobistego tutora?
★ Po czym poznać mistrza promptowania?
★ Czego na pewno nie robić, korzystając z AI na studiach?
AI: rower dla myślenia i osobisty tutor
Należałoby zacząć od słonia, który stoi w pokoju. Otóż, znaczna część wykładowców patrzy na AI z niepokojem, zwłaszcza w kontekście studentów i studiowania. Zgaduję, że studenci znają dobrze ich obawy, zatem nazwijmy je wprost już na początku, są to:
★ lęk, że studenci skorzystają z narzędzi, aby oszukiwać np. podczas pisania prac zaliczeniowych czy dyplomowych;
★ przekonanie, że praca z AI będzie polegać na unikaniu wysiłku studiowania np. Streść mi ten rozdział w punktach, zamiast wczytania się w sposób myślenia i język autora tekstu;
★ obawa, że zanikać będzie w studentach samodzielna refleksja oraz krytyczne i kreatywne myślenie – że ich poleganie na sztucznej inteligencji doprowadzi do coraz większej zależności od niej;
★ poczucie bezradności, że coraz trudniej jest im (nauczycielom) weryfikować osobistą wiedzę i kompetencje studentów;
★ ogólne obawy związane z “halucynacjami AI“, dezinformacją (np. deep fake) czy naruszeniami bezpieczeństwa, prywatności lub praw autorskich użytkowników narzędzi AI.
Jest to jednak tylko ciemna strona księżyca, istnieją bowiem także ogromne szanse na wykorzystanie AI w edukacji. Swego czasu, Steve Jobs mawiał, że komputer to taki rower dla myślenia, czyli nie coś, co myśli za nas, ale coś, co sprawia, że myśli nam się sprawniej. Skoro komputer to rower dla umysłu, to technologia AI jest rowerem elektrycznym, który powinien pozwolić nam jeszcze bardziej rozkręcić nasze ludzkie myślenie. Zachęcam Cię do takiego spojrzenia na tę technologię. Ona nie powinna (i w gruncie rzeczy, nie potrafi) myśleć ani rozwijać się za Ciebie, ale może pomnożyć możliwości Twojego własnego umysłu. AI nie skończy za Ciebie studiów, ale przy jej pomocy, wyciągniesz z nich więcej. I to wydaje się być właściwy kierunek
Pomyśl o AI, jak o Twoim osobistym tutorze. Badania sugerują, że tutoring, czyli indywidualna interakcja nauczyciela z uczniem, to jedna z najbardziej efektywnych metod edukacyjnych. Żeby podnieść wyniki całego systemu edukacji, powinniśmy tak naprawdę dać każdemu uczniowi i studentowi w Polsce własnego tutora. To rozwiązanie niestety przekracza zasoby jakiekolwiek kraju na świecie. Ale dzięki sztucznej inteligencji, jest już teraz możliwa tego namiastka. Chat GPT (albo inny podobny model językowy) już dzisiaj może się stać Twoim wirtualnym tutorem, asystentem Twojego studiowania. Za chwilę zobaczymy, jak się do tego celu zabrać.
Porozmawiajmy z Marią Montessori, czyli o nadawaniu roli AI
Pewnie słyszałaś/eś już takie słowa, jak prompt, promptować. Prompt to Twój wkład w rozmowę z AI, coś, co wprowadza model językowy w ruch i nadaje mu kierunek. Słaby prompt (input), to przeciętne rezultaty (output), w myśl informatycznej zasady garbage in, garbage out. Świetny prompt, to z kolei szansa na bardzo satysfakcjonującą, a nawet zaskakującą, odpowiedź ze strony maszyny. Bardzo ciekawe efekty przynosi choćby prompt, który już na wstępie rozmowy, nadaje sztucznej inteligencji określoną rolę do odgrywania. Żeby to dobrze zrozumieć, zróbmy pierwszy eksperyment w tym kierunku.
Pomyśl o mistrzach dziedziny wiedzy, którą studiujesz. Jeśli to psychologia, może chciałabyś porozmawiać z samym Sigmundem Freudem albo Melanie Klein? Młodzi adepci dziennikarstwa marzą być może o spotkaniu z Ryszardem Kapuścińskim, a przyszli filozofowie chętnie wyjaśniliby swoje wątpliwości, co do tego, co tak naprawdę chciał nam przekazać Hegel. Albo pedagogika, czy nie warto byłoby dowiedzieć się czegoś od samej Marii Montessori? Spróbujmy! Włącz, w drugim oknie Chat GPT i wpisz komendę:
Cześć Chat, chcę, abyś w tej rozmowie wszedł w rolę Marii Montessori i odpowiadał na moje pytania, odwołując się do jej myśli, stylu i wplatając jej bezpośrednie cytaty.
Kiedy Chat przyjmie wyzwanie, zadaj mu jakieś adekwatne dla tej roli pytanie, ja np. zapytam:
Czym Twoje myślenie o dziecku i dzieciństwie różniło się od przekonań Tobie współczesnych?
Poniżej fragment moich wyników, Twoje będą za pewne wyglądać inaczej, nawet jeśli użyjesz takiego samego promptu:
Taka rozmowa może być wciągająca! Pamiętaj jednak, że nie rozmawiasz z duchem Marii Montessori, ale symulacją oraz, że ta rozmowa powinna być dla Ciebie inspiracją i punktem wyjścia, aby np. zweryfikować cytaty i idee, o których wspomina w tej roli Chat. To powinien być raczej intrygujący początek, a nie stacja końcowa. Biorąc pod uwagę te zastrzeżenia, śmiało eksploruj z postaciami, które są ważne dla Twojego kierunku studiów.
Przejdźmy teraz do docelowej roli, na której nam obecnie zależy, to jest roli osobistego tutora. Dobrze, abyś w pierwszym prompcie ustalił m.in.:
★ cechy językowe albo osobowościowe tutora, np. wyjaśnij, że ma być cierpliwy i mówić prosto i bezpośrednio;
★ o jakim poziomie nauczania mówimy i czy tutor ma się specjalizować w jakieś konkretnej dziedzinie, np. powiedz, że chodzi o kontekst uczelni wyższej, a Twój tutor powinien być cenionym pedagogiem.
Spróbujmy zatem np. z takim promptem:
Cześć Chat, chcę, abyś w tej rozmowie wszedł w rolę mojego tutora.
Jestem studentem dziennikarstwa i chciałbym skorzystać z Twojej pomocy, aby rozwinąć swoje kompetencje. Przyjmij rolę doświadczonego redaktora regionalnej gazety, a zarazem życzliwego oraz bezpośredniego w rozmowie pedagoga.
Poniżej widzisz mój rezultat, a teraz spróbuj sam/a, najpierw zmieniając tekst promptu tak, aby odpowiadał Twoim potrzebom i kontekstowi studiów.
Przekonamy się wkrótce, o co możemy poprosić naszego – gotowego już do pracy – osobistego tutora.
Studiowanie – powered by AI
Chciałbym podać ci kilka pomysłów na wykorzystanie w pracy Twojego spersonalizowanego, wirtualnego tutora. Pamiętaj tylko, że te pomysły nie wyczerpują wszystkich możliwości współpracy z takim asystentem AI. Bądź w tym kreatywny, szukaj własnej drogi na efektywne wykorzystanie tego narzędzia:
★ Pomysł 01: Wyjaśnij mi to, jakbym miał 10 lat – niektóre koncepcje albo dziedziny wiedzy mogą nam się wydawać bardziej odległe niż inne. Dla mnie sporym wysiłkiem jest np. przyswojenie modeli statystycznych albo twierdzeń zaawansowanej logiki. Potrzebowałbym w tych dziedzinach zacząć od małych kroków i prostego języka. Mogę np. wkleić do chatu akapit z podręcznika, którego nie rozumiem i poprosić AI, aby wyjaśniła mi to, jak dziecku.
★ Pomysł 02: Poproś o feedback – prace zaliczeniowe, a tym bardziej dyplomowe, powinny być dziełem Twojej inteligencji, jednak wciąż możesz skorzystać z AI jako wspierającego tutora. Np. poprosić go o feedback do fragmentu rozdziału, który właśnie napisałaś w swojej pracy magisterskiej. Dobrze wtedy podać konkretne kryteria takiej informacji zwrotnej np. uściślić, że chodzi Ci o logikę wywodu albo problemy stylistyczne. Chat nie napisze pracy za Ciebie, ale wskaże ew. miejsca do udoskonalenia.
★ Pomysł 03: Zaplanuj drogę do obrony pracy magisterskiej – może uczęszczasz już na proseminarium albo seminarium dyplomowe. Wydaje się, że jest jeszcze mnóstwo czasu na napisanie pracy dyplomowej, ale Ty chcesz podejść do sprawy systematycznie. Napisz zatem do swojego AI tutora, że przed Tobą ostatnie półtorej roku studiów, trzy semestry i chcesz rozłożyć pracę nad magisterką na cały ten okres. Poproś go o pierwszy szkic takiego planu, a następnie, w toku dalszej konwersacji, dostosuj go do swoich potrzeb.
★ Pomysł 04: Sprawdź mnie przed egzaminem! – kiedy czeka Cię ważny egzamin, dobrze jest wiedzieć, na czym się stoi z nauką. Czy wiem już wszystko? Czy będę potrafił/a przywołać fakty z pamięci podczas testu? Twój AI tutor może tu wymiernie pomóc i przetestować Cię już na kilka dni przed zaliczeniem. Możesz przesłać mu materiał, z którego będziesz egzaminowany, a następnie poprosić, aby przygotował Ci na tej podstawie test, złożony w części z pytań zamkniętych, a w części z otwartych.
Ja zrobiłem to w ten sposób:
Cześć Chat, chcę poćwiczyć przed egzaminem z psychologii edukacyjnej, czy możesz przygotować dla mnie krótki test na podstawie 6, 7 i 8 rozdziału z podręcznika do psychologii Open Stax: https://openstax.org/books/psychologia-polska/pages/6-wprowadzenie.
Test powinien się składać z 10 pytań, 5 zamkniętych i 5 otwartych.
Widzisz, dzięki temu, że podałem konkretne źródło, istnieje większa szansa, że to, co opracuje dla mnie Chat będzie naukowo wiarygodne i dopasowane do moich potrzeb. Oto fragment mojego rezultatu:
Pomysłów na studiowanie, wzmocnione silnikiem AI, może być więcej. Możesz np. poprosić Chat, aby wygenerował Ci wizualizację danych z wyników badań, które właśnie czytasz, albo pomógł opracować plan prezentacji, którą przygotowujesz na zajęcia. Twój wirtualny tutor może także proponować Ci dodatkowe lektury lub zadania, kiedy intensywnie rozwijasz się w jakimś temacie. Zanim jednak, rozpędzisz się w pracy ze sztuczną inteligencją, koniecznie przeczytaj kolejny, ostatni rozdział o ryzykach, ograniczeniach i pułapkach związanych z AI.
Terminator na studiach, czyli co może pójść źle?
Sztuczna inteligencja to także ryzyka, choć niekoniecznie takie, jak przedstawia np. film Terminator. Z perspektywy akademickiej takim “terminatorem na studiach” jest nieświadomość użytkownika AI, łamanie zasad akademickiej uczciwości czy błędne przekonania o nowej technologii. Kiedy więc korzystasz z AI dla celów akademickich, musisz na pewno pamiętać o trzech fundamentalnych zasadach:
★ Zasada odpowiedzialności – bez względu na to, że jakiś tekst albo obraz wygenerował dla Ciebie system AI, to Ty jesteś odpowiedzialny za niego, kiedy go publikujesz albo przedstawiasz w swojej pracy. Np. jeśli Chat podpowiedział Ci, jakiś fakt, który okaże się nieprawdziwy, to błąd spada na Twoje barki, nie sztucznej inteligencji. Ma to poważne skutki w przypadku publikacji pracy dyplomowej, bo jeśli AI skopiowała fragment czyjejś pracy, naruszając prawa autorskie, a potem Ty wklejasz go pod swoim nazwiskiem do własnej rozprawy, to Ty możesz odpowiadać za plagiat, a nie np. Chat GPT.
★ Zasada transparentności – jeśli wykorzystujesz AI w jakiejś swojej pracy np. zaliczeniowej, to powinieneś uświadomić odbiorców, gdzie i w jakim stopniu, posłużyłeś się sztuczną inteligencją. AI nie ma praw autorskich, to nie stanowi problemu, jednak uczciwość akademicka domaga się takiej transparentności. Na przykład, ja piszę i redaguję ten tekst samodzielnie, gdyby jednak było inaczej i jakiś akapit przygotował dla mnie Chat – jestem obowiązany, poinformować o tym mojego czytelnika.
★ Zasada zgodności z instrukcjami wykładowcy – zgodnie z oficjalnymi wytycznymi dot. Sztucznej Inteligencji na UIK, to osoby prowadzące zajęcia, ustalają w sylabusie, na ile można w ramach przedmiotu, posiłkować się narzędziami AI. Chodzi zwłaszcza o zadania i prace, które decyduję o Twojej ocenie. Wciąż możesz posiłkować się AI jako tutorem, gdy chodzi o np. wyjaśnienie trudnego zagadnienia albo przetestowanie Cię z jakiegoś materiału, zanim nadejdzie kolokwium. Twój osobisty użytek nie podlega ograniczeniom.
To podstawowe zasady, warto także, abyś znał/a istotne ograniczenia samych narzędzi AI:
★ Nie każda technologia AI ma dostęp do najświeższych publikacji i aktualnych wiadomości, co może prowadzić do tzw. “halucynacji“, kiedy pytasz AI o dane, których nie ma.
★ AI – jak pokazuje praktyka – nie jest najpewniejszym źródłem cytatów. Zdarza się, że może odwołać się do… nieistniejących książek czy artykułów, albo zmieniać słowa. Dlatego zawsze weryfikuj cytaty i źródła.
★ AI nie zastąpi każdego innego narzędzia, np. nie radzi sobie najlepiej z matematyką. Stary, dobry kalkulator może być lepszym wyborem niż Chat albo inne AI.
★ AI nie jest bardziej bezstronna i obiektywna niż człowiek, bazuje na danych, które przygotowali ludzie – subiektywnych, czasem niepoprawnych albo skrojonych do jednego kontekstu światopoglądowego czy kulturowego. Nigdy nie traktuj tego, co mówi AI jak wyroczni. Jedno z ostatnich badań ujawniło, że ludzie byli skłonni bezkrytycznie słuchać instrukcji ze strony robota, o tym jak zachowywać się podczas symulacji pożaru, nawet wtedy gdy, co mówił robot było w oczywisty sposób błędne lub niebezpieczne. Ty zachowaj krytyczny umysł.
Ponad to wszystko, dbaj też o swoją prywatność i cyfrowy dobrostan. Nie jest dobrze np. dzielić się w rozmowie z narzędziem AI poufnymi informacjami o sobie albo innych ludziach. Za narzędziami, stoją ogromne technologiczne firmy i najlepszą metodą ochrony swoich danych jest zachowanie ich dla siebie (a na pewno danych wrażliwych, np. o Twoim zdrowiu, emocjach, które przeżywasz, relacjach z innymi, problemach itd.). Zawsze, to Ty kieruj rozmową z AI, pamiętając, że po drugiej stronie nie ma wrażliwej osoby, takiej jak Ty, ale algorytm, który operuje językiem na zasadach rachunku prawdopodobieństwa i losowości.
Końcowa uwaga o narzędziach AI: w tym tekście odwoływałem się do przykładów korzystania z Chatu GPT, ponieważ jest to najpowszechniej używane narzędzie. Dobrze jednak, abyś Ty sam/a, wypróbowała różnych opcji takich jak Gemini (wbudowane w Google Chrome) albo Copilot (od Microsoft). Zobacz także, jak pracuje Ci się z Perplexity, które wyróżnia to, że opiera się na bazach naukowych (tryb modelu akademickiego) i najbardziej opiniotwórczych mediach, co może podnosić wiarygodność jego odpowiedzi (sprawdź: https://www.perplexity.ai/). Zobacz np. jak Perplexity odpowiedziało mi w roli Montessori (te same pytanie, co wcześniej w GPT):
To już wszystko. Mam nadzieję, że ten nieco za długi tekst, pomoże Ci jednak wykorzystywać narzędzia AI w sposób etyczny, odpowiedzialny, kreatywny i skuteczny. Powodzenia w Twoich własnych eksperymentach! 🙂
The_End
CC BY-NC 4.0
Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 4.0
