Poniższy artykuł jest zarazem częścią szkolenia: Platforma Edukacyjna - kurs podstawowy
Z tego tekstu dowiesz się:
★ Jakie role pełni nauczyciel w kontekście e-learningu?
★ Jak zbudować kompleksowy moduł zajęć online?
Instructional designer, czyli… trzy lub nawet cztery osoby w jednym
Wyobraźmy sobie, że pracujemy w firmie szkoleniowej, która zajmuje się tworzeniem kursów e-learningowych. Oto zaczyna się nowy projekt! Mamy opracować od zera komercyjne szkolenie o budowaniu odporności psychicznej. Menadżer projektu zaczyna komponować zespół do tego zadania. Jak myślisz, kogo na pewno będzie potrzebować? W metodyce e-learningu mówi się o triadzie podstawowych ról: Ekspert – Dydaktyk – Technik. Rozwiniemy te role poniżej… i jeszcze dodamy kolejną:
★ Ekspert – albo inaczej: Specjalista. To ktoś, kto wnosi unikalną wiedzę albo umiejętności. Jest autorytetem w dziedzinie, posiada doświadczenie w temacie, którego chcemy uczyć innych poprzez kurs online. Zadba o jakość merytoryczną e-learningu. Jest w stanie odpowiadać na szczegółowe pytania ze strony kursantów. Ta osoba w zespole to nasze kompetencje specjalistyczne.
★ Metodyk e-learningu – albo inaczej: Dydaktyk, Trener. To ktoś, kto wie jak uczyć, zwłaszcza, jak uczyć online. Zna różne strategie nauczania w e-learningu, rozumie specyfikę uczenia się online. Zna sposoby na weryfikację wiedzy uczestników kursu. Ta osoba wnosi do zespołu kompetencje pedagogiczne.
★ Techniczny – albo inaczej: Specjalista IT, Administrator Platformy e-learningowej. To ktoś, kto zna i rozumie oprogramowanie i narzędzia, które stanowią środowisko kursu online. Potrafi rozwiązywać problemy techniczne, dba o aktualizację i rozwój platformy. Wie, co i gdzie kliknąć:) Ta osoba jest w zespole odpowiedzialna zatem za kompetencje cyfrowe.
★ Designer – albo inaczej: Grafik, Specjalista ds. Komunikacji Wizualnej, UX Designer. Kurs e-learningowy siłą rzeczy ma swoją stronę wizualną, chodzi nie tylko o dodatki graficzne (dobrej jakości zdjęcia i ilustracje), ale także o estetyczne i zrozumiałe wykresy, czytelną czcionkę, przejrzystą architekturę informacji czy spójną komunikacją za pomocą kolorystki. Ta osoba w zespole to nasze kompetencje wizualne i komunikacyjne.
Dużo tego! Gdybyśmy wyobrazili sobie teraz kogoś, kto jest jednoosobową firmą e-learningową i potrafi te wszystkie zadania wykonać samodzielnie, to otrzymalibyśmy zawód Instructional Designera (albo po polsku projektanta dydaktycznego). Otrzymalibyśmy też zapewne… nauczyciela akademickiego, który prowadzi kurs e-learningowy. Ponieważ istotnie, wszystkie te kompetencje okazują się wtedy przydatne:
★ Kompetencje specjalistyczne: bo w roli eksperta prowadzisz wykłady online, dobierasz materiały i literaturę dla studentów, odpowiadasz na ich pytania etc.
★ Kompetencje dydaktyczne: bo w roli metodyka e-learningu planujesz, jak studenci mają uczyć się podczas zajęć online (np. projektujesz ćwiczenia)
★ Kompetencje cyfrowe: bo w roli specjalisty IT uczysz się działania Platformy i korzystania z jej narzędzi (jak na tym kursie)
★ Kompetencje projektanckie: bo w roli designera dbasz o to, aby Twój kurs był czytelny, estetyczny i intuicyjny (np. rozważasz strukturę kursu)

Można powiedzieć, że nauczyciel online to prawdziwy edukacyjny MacGyver z uwagi na jego nadzwyczajną wszechstronność! I na to, że potrafi sam sobie ze wszystkim poradzić. Na szczęście, nie tak całkiem sam. Na UIK wykładowcy mogą liczyć na wszelką pomoc techniczną i metodyczną ze strony choćby działu IT i zespołu e-learningu. Rola nauczyciela online jest niezwykle rozwijająca (z uwagi choćby na te wszystkie ww. kompetencje), ale także czasochłonna. Zwłaszcza na początku, kiedy buduje się jakiś kurs (przedmiot online) po raz pierwszy. Z biegiem czasu, inwestycja zaczyna się jednak zwracać!

Recepta Hortona, czyli co oznacza lekcja online
Skoro już jesteśmy przy roli nauczyciela online, to nie sposób nie zadać pytania o to, jak powinna wyglądać lekcja online, zwłaszcza w asynchronicznym kursie. Czy istnieje jakiś model albo przyjęty standard? William Horton w swojej książce E-learning by design (nota bene, jedna z najważniejszych lektur w życiu metodyka e-learningu) zaproponował takowy klasyczny układ. Standardowa lekcja online (albo inaczej moduł) wygląda według jego recepty następująco:
I. Tytuł: prosto i jednoznacznie deklarujący tematykę lekcji/modułu. Przykłady:
★ Model Sacrum wg Eliadego
★ Wstęp do myśli pedagogicznej Janusza Korczaka
★ Błędy poznawcze w psychologii kognitywnej
★ Główne nurty filozofii średniowiecznej
II. Wprowadzenie: zawierające np.:
★ cele dydaktyczne lekcji
★ szacowany czas pracy
★ kryteria zaliczenia
★ instrukcję pracy w tym module
III. Materiały do przyswojenia (oryg. Absorb activities): wszystko to, z czego student na kursie uczy się biernie, poprzez czytanie, słuchanie, oglądanie np.:
★ pliki tekstowe (w tym książki w wersji elektronicznej)
★ nagrania wideo
★ prezentacje multimedialne
★ demonstracja (czyli nauczyciel w jakiejś formie pokazuje procedurę, jak coś zrobić)
★ podcast (materiał audio)
IV. Ćwiczenia do trenowania umiejętności (oryg. Do activities): czyli zadania, które wymagają tym razem aktywności ze strony studenta np.:
★ proste ćwiczenia na powtarzanie jakichś operacji (tzw. drill and practice) np. szereg ćwiczeń na poprawianie błędów logicznych w zdaniach
★ testy w funkcji quizów dla samodzielnego uczenia się studentów (bez stawki formalnej oceny czy zaliczenia)
★ zadania realizowane wewnątrz platformy albo poza nią (np. instrukcja odsyła do zrobienia czegoś offline)
★ studium przypadku – zadanie polegająca na wykorzystaniu nowej wiedzy do analizy konkretnego problemu
V. Zastosowanie nowych kompetencji (oryg. Connect activities): to również aktywne ćwiczenia, które mają na celu ułatwić studentowi połączenie (connect) tego, czego uczy się na zajęciach z wyzwaniami realnego świata poza murami uczelni np.:
★ ćwiczenie polegające na poszukaniu przykładu np. Zilustruj teorię przykładem ze swojej codzienności..
★ zadanie związane z refleksyjnym myśleniem np. Co zrobiłbyś w sytuacji… Gdybyś miał wybrać jeden z przedstawionych modeli wychowania…
★ realizacja projektu np. przygotowanie kampanii marketingowej albo zaprojektowanie badania naukowego
★ dokonanie oceny wedle ustalonych kryteriów np. Oceń strategię polityki międzynarodowej Polski w latach…
★ włączenie się w burzę mózgów (brainstorming) np. Zaproponuj kilka pomysłów na popularyzację filozofii wśród swoich rówieśników
VI. Test albo inna metoda weryfikacji wiedzy

Podsumowanie
W tym tekście skupiliśmy się na perspektywie nauczyciela w edukacji online. Wiesz już, że wiąże się to z wejściem w buty czterech różnych ról i rozwijaniem związanych z nimi kompetencji:
★ Bycie ekspertem, który zna temat (kompetencje specjalistyczne np. naukowe)
★ Bycie metodykiem, która wie jak uczyć (kompetencje dydaktyczne)
★ Bycie specjalistą IT, który zna dobrze oprogramowanie (kompetencje cyfrowe)
★ Bycie designerem, który umie sprawić, że wszystko jest czytelne i dobrze wygląda (kompetencje projektanckie, wizualne)
Wiem, że ta lista może wyglądać odstraszająco, jednak rola eksperta i metodyka nie jest Ci już obca w roli nauczyciela akademickiego. Z kolei, zwykłe projektowanie prezentacji multimedialnej już angażuje dwie kolejne role (musisz znać program i układać wizualną komunikację). Możesz również liczyć na instytucjonalne wsparcie, o czym pisałem już wcześniej. Poza tym, zaangażowanie w e-learning może otworzyć zupełnie nowe pola, zwłaszcza dydaktycznego, rozwoju dla Ciebie. A w przyszłości, optymalizację niektórych zadań, które wypełniasz na Uczelni jako wykładowca.
Z tego tekstu, dobrze też zapamiętać model Hortona na kompleksową lekcję (tj. zajęcia albo moduł) realizowaną online:
★ Tytuł/Temat
★ Wprowadzenie
★ Materiały do przyswojenia (Absorb activities)
★ Ćwiczenie do treningu umiejętności (Do activities)
★ Zadania na zastosowanie wiedzy w praktyce (Connect activities)
★ Test albo inna forma weryfikacji wiedzy
The_End

CC BY-NC 4.0
Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 4.0

