Poniższy artykuł jest zarazem częścią szkolenia: Platforma Edukacyjna - kurs podstawowy
Z tego tekstu dowiesz się:
★ 01. Czy w e-learningu istnieją (ludzkie) interakcje?
★ 02. Jak projektować interaktywny kurs online?
★ 03. Na czym polega model e-tywności (tj. aktywności online) prof. Gilly Salmon?
Interakcje w e-learningu? Sześć razy, proszę!
Planując tradycyjne zajęcia stacjonarne, nasza uwaga koncentruje się zazwyczaj na celach edukacyjnych, jakościowych materiałach, właściwej sekwencji tematów itd. Czymś wyjątkowym jest planowanie… interakcji. Liczymy, że dyskusje, pytania i zaangażowanie pojawią się spontanicznie dzięki bezpośredniemu ludzkiemu spotkaniu, które jest przecież kontekstem dla wykładu czy konwersatorium. Mimo to, nawet na miejscu i na żywo nie zawsze uda nam się poczuć ten wzajemny kontakt ze studentami, a co dopiero w e-learningu! Właśnie dlatego, możemy powiedzieć, że prawdziwa sztuka projektowania e-learningu polega na projektowaniu interakcji. Kto to zrozumiał i potrafi stosować, może się dumnie nazwać metodykiem bądź metodyczką e-learningu.
Ponieważ interakcje są naprawdę ważne w dydaktyce. Chodzi w nich o poziom zaangażowania studenta, o jego motywację, pozyskanie jego uwagi, a także pogłębienie tego, jak przetwarza on materiał z zajęć – nie tylko stara się go zapamiętać, ale myśli o nim krytycznie, refleksyjnie i twórczo oraz stara się coś z tą nową wiedzą zrobić.
Przejdźmy do konkretów. W e-learningu możemy powiedzieć o trzech relacjach, w których może wystąpić interakcja. Do tego, zawsze może ona przebiegać w dwóch kierunkach, co daje nam do dyspozycji aż sześć rodzajów interakcji:
★ 01. Materiał -> Student
★ 02. Student -> materiał
★ 03. Nauczyciel -> student
★ 04. Student -> nauczyciel
★ 05. Student -> inni studenci
★ 06. Inni studenci -> student
Zróbmy teraz krótki przegląd z przykładami, czyli jak mogłaby wyglądać każda z tych interakcji?
★ 01. Materiał -> Student: np. film edukacyjny zamieszczony na Platformie albo zeskanowany materiał, który student ma wyłącznie przeczytać (bierne przyswajanie)
★ 02. Student -> Materiał: np. quiz z informacją zwrotną, który student wypełnia albo prezentacja multimedialna przemieszana pytaniami (jak w elemencie Lekcja)
★ 03. Nauczyciel -> Student: np. kiedy wykładowca publikuje komunikaty na Tablicy Ogłoszeń albo ocenia zadania studentów
★ 04. Student -> nauczyciel: np. kiedy student zadaje prowadzącemu pytanie na forum albo komentuje informację zwrotną, którą otrzymał
★ 05. Student -> Inni studenci: np. kiedy student ocenia prace innych studentów, co jest możliwe w elemencie Warsztat na platformie
★ 06. Inni studenci -> Student: np. kiedy student czyta posty publikowane przez innych studentów na forach tematycznych

Moglibyśmy powiedzieć, że stopień ewolucyjnego zaawansowania e-learningu można badać pod tym kątem. Wiele jest kursów online, które poprzestają na pierwszym poziomie, gdzie rolą ucznia jest wyłącznie czytanie, słuchanie i oglądanie materiałów. O krok dalej jest dodanie aktywności, gdzie student odpowiada na pytanie, pisze coś, a materiał jest do pewnego stopnia interaktywny. Jeszcze lepiej, jeśli e-learning jest moderowany i można wejść w interakcje z nauczycielem online. Na szczycie zaś, będą przedmioty online, które w przemyślany sposób tworzą prawdziwą wspólnotę uczących się. Mówimy wtedy o social online learning, społecznym uczeniu się w sieci.

E-tywność, czyli model społecznego uczenia się
Oczywiście, im bardziej złożony ma być nasz kurs e-learningowy, tym więcej mamy do przemyślenia np. jak zaprojektować aktywności (ćwiczenia, zadania, dyskusje), które umożliwią różnorodne interakcje. Szczęśliwie, istnieje pewien bardzo użyteczny, zgrabny model dydaktyczny dla takich e-tywności (e-tivities), jak nazwała aktywności online, autorka modelu, profesor Gilly Salmon (zob. biogram naukowy).
E-tywność składa się z następujących elementów:
★ I. Iskra (sparkle) – to materiał, którym może być tekst, obraz, film, zdjęcie, dzieło artystyczne, materiał źródłowy itp. Materiał ten jednak nie służy tylko do tzw. przyswojenia, jest on tą iskrą, która zapala cały dalszy proces uczenia się.
★ II. Zadanie indywidualne – z materiałem wiąże się zadanie dla studenta, mogą to być np. konkretne pytania na forum, na które przygotowuje on refleksyjną odpowiedź. Może być to także wykonanie czegoś (np. zdjęcia, rysunku) i opublikowanie tej cyfrowej pracy na stronie kursu online.
★ III. Zadanie dotyczące współpracy – drugą częścią zadania studenta jest zaangażowanie się w naukę innych studentów, np. poprzez informację zwrotną do ich odpowiedzi na forum czy cyfrowej pracy.
★ IV. Podsumowanie moderatora – cykl e-tywności zamyka podsumowanie ze strony nauczyciela-moderatora, który np. omawia i zamyka cały wątek dyskusji na forum, przesyła własne oceny i informacje zwrotne do pracy studentów.

Jeśli e-tywność jest pełna, pojawią się w niej praktycznie wszystkie możliwe interakcje, zatem jest to gotowa recepta na włączenie do naszych zajęć e-learningowych elementów social online learning, społecznego wymiaru uczenia się w sieci. Jak już może dostrzegasz, również ćwiczenia na tym szkoleniu (Platforma edukacyjna: kurs podstawowy) opracowane są na kanwie tego modelu. Kluczowe jest tutaj wykorzystanie forum jako elementu nie tylko do komunikacji, ale stricte dydaktycznego. Nie jest to oczywiste i wymaga oswojenia studentów z taką formą realizacji zadań. Dlatego warto znać kilka wskazówek, które ochronią nas przed problemem pustego forum:
★ 01. Traktuj forum jak zadanie – jakość odpowiedzi studentów albo ich informacji zwrotnych dla innych może być elementem zaliczenia i oceny – to równorzędne zadanie na kursie e-learningowym i tak możemy je przedstawiać studentom.
★ 02. Komentarz dla innych częścią zadania – nie tylko własny wpis może być wymagany do realizacji ćwiczenia, ale także komentarz prac innych studentów.
★ 03. Precyzyjne instrukcje dla wpisów – unikaj ogólnych stwierdzeń w rodzaju: “Napisz, co myślisz o przeczytanym tekście” albo “Podziel się swoimi wnioskami z filmu“. Pamiętaj o tym, że piszesz instrukcję zadania i że potrzebne są jakieś kryteria do oceny wpisów. Dlatego konkretna instrukcja “podaj dwa przykłady na zastosowanie teorii pedagogicznej przedstawionej na filmie” zadziała o wiele lepiej.
★ 04. Precyzyjne instrukcje dla komentarzy – podobnie, gdy wymagamy komentowania wpisów innych. Zwykłe “Skomentuj wpis” to za mało, nie wiadomo wtedy, czego właściwie oczekujemy od studentów. Lepsze będzie np. “Skomentuj jeden wpis innego studenta, którego przykład mógłbyś zastosować w swojej własnej praktyce dydaktycznej“.
★ 05. Możesz dać przykład – na niektóre pytania, jako pierwszy może odpowiedzieć sam prowadzący, jego wpis modeluje wtedy właściwy sposób formułowania odpowiedzi na forum. Studenci widzą na tym przykładzie, jakiej jakości i jak długi powinien być oczekiwany wpis.
Tętniące od merytorycznej dyskusji i wymiany myśli forum, przynosi ogromną satysfakcję dla nauczyciela, dlatego warto zostać dydaktycznym innowatorem i wspólnie ze studentami wypróbować tej metody uczenia się online. Przy zastosowaniu modelu Gilly Salmon i dodatkowych wskazówek, wierzę, że nie grozi Ci już syndrom pustego forum!
Podsumowanie
W tym tekście spojrzeliśmy na e-learning nie od strony celów kształcenia, ani technologii, ani cyfrowych materiałów, ale z perspektywy interakcji, zwłaszcza tych, które zachodzą między ludźmi, uczestnikami zajęć online. Wiesz już, że:
★ Możemy wskazać sześć różnych interakcji, które mogą pojawić się w e-learningu.
★ Wyższa szkoła projektowania kursu online polega na właśnie na projektowaniu tych interakcji.
★ Sposobem na to, aby wskoczyć na wyższy poziom może być zastosowanie modelu e-tywności prof. Gilly Salmon.
★ Aby forum nie pozostało puste, dobrze jest przestrzegać kilku zasad np. dotyczących precyzji instrukcji.
The_End

CC BY-NC 4.0
Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 4.0

