Poniższy artykuł jest zarazem częścią szkolenia: Platforma Edukacyjna - kurs podstawowy
Z tego tekstu dowiesz się:
★ 01. Czym Blended Learning różni się od zajęć hybrydowych?
★ 02. Jakie są trzy modele łączenia zajęć stacjonarnych i online?
★ 03. Na czym polega metoda odwracania zajęć, znana jako Flipped classroom?
Ale najpierw, krótka opowieść. Zapisałem się kiedyś na zajęcia tańca klasycznego. Jak można się domyślić, zajęcia odbywały się stacjonarnie, a kluczową rolę odgrywały demonstracje i wskazówki instruktorek oraz ćwiczenia w parach. Można by powiedzieć, że to wystarczy, że jeśli chodzi o taniec – trudno tu myśleć o e-learningu czy nauczaniu zdalnym. Szybko jednak odkryłem, że jeśli chcę robić prawdziwe postępy, potrzebuję ćwiczyć – także samemu – w domu pomiędzy zajęciami. Zwłaszcza, że tempo uczenia się niektórych stylów było dla mnie stanowczo zbyt szybkie. Poszukiwałem dróg samokształcenia w sieci: filmów instruktażowych, nagrań z krokami, ścieżek muzycznych z wyraźnym rytmem, odnalazłem nawet książkę o nauce tańca!
Słowem, potrzebowałem kształcenia mieszanego, znanego pod angielską nazwą jako Blended Learning, żeby mój rozwój przebiegał optymalnie… I żebym potrafił również jak najwięcej skorzystać z ćwiczeń na żywo, na tanecznej sali. Jeśli było to ważne w czymś tak praktycznym i fizycznym, jak taniec, to może okazać się przydatne także w tym, czego Ty uczysz? Dowiedzmy się więcej o mieszaniu.
Miesza każdy…, ale nie każdy świadomie
Zacznijmy od tego, że obecnie zajęcia miesza niemal każdy. Wynika to choćby z harmonogramu Uczelni, gdzie pewne okresy w roku akademickim zastrzeżone są wyłącznie dla zajęć zdalnych. Co więcej, niektórzy mają już doświadczenie hybrydowych wykładów albo seminariów, kiedy część studentów jest obecna na sali, a część łączy się np. przez MS Teams. Zatem, mieszamy siłą rzeczy. Ale czy to już Blended Learning, czyli kształcenie mieszane?
W pewnym sensie, odpowiedź leży w świadomości. Na przykład, czy rozważałem następujące pytanie: Skoro już prowadzę zajęcia po części tradycyjnie, a po części online, to jak mógłbym wykorzystać mocne strony jednego i drugiego? Albo: Co warto przenieść w przestrzeń online, a co koniecznie powinno wydarzyć się stacjonarnie? Przypomnijmy sobie, choćby zalety Maszyny uczącej B. F. Skinnera: to, że pozwalała przyswajać materiał we własnym tempie oraz przyśpieszała proces otrzymywania informacji zwrotnej. Czy moje zajęcia zdalne mogłyby wykorzystywać te mocne strony?
Możemy też dokonać pewnego uproszczenia i powiedzieć sobie tak: zajęcia tradycyjne (face-to-face) to te, w których bazuje się na relacji nauczyciel-uczeń, podczas gdy zajęcia online to przede wszystkim samokształcenie. W takim świetle, możemy śmiało powiedzieć, że podczas zajęć stacjonarnych jak najczęściej powinniśmy bazować na następujących możliwościach:
★ Angażować studentów w dyskusje, zachęcać ich do zadawania pytań i wyrażania własnych myśli
★ Projektować ćwiczenia grupowe, aby studenci mieli okazję pracować wspólnie i uczyć się od siebie nawzajem
★ Umożliwiać czas na indywidualne konsultacje
★ Modelować pewien sposób myślenia i działania, które wynikają z bycia ekspertem w danej dziedzinie (np. w jaki sposób myśli o problemie naukowym historyk?)
Z drugiej strony, będziemy mieć zajęcia online jako przestrzeń na samokształcenie, a co za tym idzie:
★ Wyselekcjonowane materiały do samodzielnego studiowania (czytania, słuchania, oglądania, analizowania)
★ Różnego rodzaju ćwiczenia i testy, do weryfikowania swoich postępów w nauce
★ Schematy, procedury, instrukcje – do zrealizowania zadania zarówno online, jak i offline
★ Wszelkie pytania pogłębiające refleksję i propozycje kierunków dalszego rozwijania wiedzy (linki, bibliografie)
Blended learning, czyli jak lubisz podróżować?
Wiemy już, że dobrze jest podejść do mieszania form zajęć świadomie, tak aby jak najlepiej wykorzystać mocne strony (i przy okazji ukryć mankamenty) każdej z nich. Ale czy istnieją już jakieś wydeptane ścieżki? Jakieś opisane modele dla Blended Learning? Otóż tak, mamy co najmniej trzy podstawowe możliwości, które możemy porównać do trzech sposobów na wybranie się w podróż. Trzymając się tej metafory, możemy wyruszyć tramwajem, jechać na nartach albo wskoczyć na tradycyjną hulajnogę.
★ Model tramwajowy, czyli jedna droga, wiele przystanków:
W tym podejściu mamy jedną ścieżkę kształcenia, która odbywa się linearnie, krok po kroku, czasem stacjonarnie, a czasem online. Na przykład:
(I) Przystanek 01: przeczytaj rozdział z podręcznika akademickiego (online)
(II) Przystanek 02: wykład i dyskusja ze studentami (stacjonarnie)
(III) Przystanek 03: zadanie indywidualne: napisz krótki esej (online) itd.
W takim podejściu, trzeba wykonywać zadania po kolei, bo każdy nowy etap wynika z poprzednich przystanków. Proces nauczania nie znika w czasie pomiędzy zajęciami stacjonarnymi, ale uzupełniony jest przystankami online.
★ Model narciarski, czyli dwie (prawie) równoległe ścieżki:
Może być jednak także tak, że to, co się dzieje stacjonarnie i to, co się dzieje online przebiega, do pewnego stopnia, niezależnie. To już nie jedna, ale dwie ścieżki nauczania (albo dwa osobne procesy nauczania), które mogą, ale nie muszą dziać się w podobnym czasie czy nawet dotyczyć tych samych tematów. Tak, jakbyśmy jechali na nartach, gdzie zostawiamy za sobą dwa ślady, i to nie zawsze równoległe do siebie. Na przykład:
I. Stacjonarnie: seria wykładów wedle ustalonego harmonogramu i sylabusa
II. Online: Projekty realizowane w grupie przez studentów oraz praca na forach moderowanych przez wykładowcę
★ Model na hulajnogę, czyli jedna noga do wspierania:
Ostatni sposób podróży to ten, kiedy jedna forma zajęć jest zdecydowanie wiodąca, a druga służy tylko jako wsparcie czy rozszerzenie (jak ta noga, która od czasu do czasu dodaje pędu hulajnodze). Najczęściej na Uczelni, wiodącą formą są zajęcia stacjonarne, a wtedy forma online może być zapleczem, gdzie:
01. Zamieszczamy materiały z zajęć albo literaturę pogłębiającą temat
02. Pozwalamy na dodatkowy kanał komunikacji poprzez forum
03. Umożliwiamy konsultacje zdalne
04. Zamieszczamy dodatkowe zadania dla chętnych itd.
Szkolenie Platforma Edukacyjna: kurs podstawowy jest w całości realizowane online, ale gdybyśmy dodali wprost możliwość bezpośrednich indywidualnych konsultacji albo dołączyli jedno spotkanie stacjonarne do jego programu (wykład albo warsztaty), moglibyśmy mówić o modelu wspierającym, gdzie wiodącą ścieżką jest ta realizowana zdalnie.
Flipped classroom, czyli zajęcia postawione na głowie
Wróćmy jeszcze do modelu tramwajowego, czyli tego z przystankami. Ma on pewną specyficzną odmianę, którą po polsku nazwiemy zajęciami odwróconymi, a oryginalnie, po angielsku terminami: flipped classroom albo flipped learning. Na czym polega odwrócenie? W tradycyjnym ujęciu, zajęcia stacjonarne pełne są treści wykładowych albo instruktażowych, gdzie np. wyjaśnia się teorię albo model, a pracą domową (czyli tym, co na studiach nazwiemy samokształceniem) jest realizowanie ćwiczeń, trenowanie się w rozwiązywaniu zadań itp. Chyba każdy z nas pamięta taki model z lekcji matematyki albo chemii w szkole. Na lekcji dużo teorii i trochę ćwiczeń, a do domu… cały zbiór zadań. Właśnie tego dotyczy odwrócenie.
Spróbujmy zatem zamieszać i postawić ten proces na głowie. Co by było, gdyby student uczył się teorii w domu, jeszcze przed zajęciami w klasie? Czytał teksty wskazane przez prowadzącego (np. załadowane na platformie e-learningowej) albo oglądał filmy edukacyjne? A może nawet, to wykładowca sam siebie nagra, tworząc serię krótkich wykładów albo podcastów wprowadzających nowe teorie? Wtedy to zajęcia na żywo stają się czasem praktycznych ćwiczeń i realizowania zadań związanych z daną teorią albo modelem. Albo pogłębionej dyskusji, gdzie ścieramy nasze poglądy i refleksje o materiale, który wszyscy już dobrze znamy. Zatem, teoria w domu, a praktyka na sali. Stawiamy edukacyjną tradycję na głowie.
Oto przykładowy przepis na Flipped classroom:
Przed zajęciami:
★ (Krok 01) Materiały online: Studenci czytają publikację naukową, umieszczoną przez wykładowcę na Platformie e-learningowej
★ (Krok 02) Małe ćwiczenie: każdy student ma przyjść na zajęcia z własnym pomysłem badawczym związanym z przeczytanym tekstem
Na zajęciach:
★ (Krok 03) Wyjaśnienia: Wykładowca pyta studentów i kilka kluczowych punktów z publikacji i rozwija to, co było problematyczne czy niezrozumiałe
★ (Krok 04) Praca grupowa: studenci omawiają w grupach swoje pomysły badawcze, analizując ich mocne i słabsze strony
Po zajęciach:
★ (Krok 05): Zadanie indywidualne: studenci dopracowują swoje indywidualne pomysły i przesyłają do oceny wykładowcy.
Podsumowanie
W tym tekście powiedzieliśmy sobie o trzech modelach na realizację zajęć mieszanych, tj. Blended Learning:
★ Model tramwajowy, czyli jedna ścieżka nauczania, która przebiega od przystanku do przystanku, czasem stacjonarnie, a czasem online
★ Model narciarski, czyli dwie osobne ścieżki (online i tradycyjnie), które biegną obok siebie i realizowane są do pewnego stopnia niezależnie
★ Model na hulajnogę, czyli jedna forma jest dominująca np. ścieżka uczenia się przebiega stacjonarnie, a online jedynie ją wspieramy lub wzmacniamy
Poznaliśmy też metodę zajęć odwróconych (flipped classroom), jako konkretny sposób na realizację modelu tramwajowego, od przystanku do przystanku. Mam nadzieję, że materiał ten obudził w Tobie własne pomysły i inspiracje do blendowania nauczania.
The_End
CC BY-NC 4.0
Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 4.0
